والٹئیر ( 1694–1778 ) یورپی دُنیا ءِ ھما ٹوھیں کواس ءُ زانوگراں گوں ھساب بیت کہ آئی ءِ فکر ءُ لیکہانی سرا مرچیگیں عہد ءِ یورپی چاگردی فکر ءِ ماڑی مِکّ اِنت۔والٹئیر ءِ وھد ءَ پُرتگال ءِ شھر ”لزبن” یک انچیں توپانے ءَ مان پتاتگ کہ ایشی ءِ سوب ءَ سونامی چول چِست بوتگ اَنت ءُ ”لزبن” شھر ءَ آس لَگّ اِتگ ءُ چر ایشی ءَ لزبن شھر سُتکگ ءُ پُر بوتگ ءُ لکھانی ھساب ءَ مردم ءُ سھدار مرتگ اَنت۔ اے تباھی ءَ یورپ ءِ سیاسی، چاگردی ءُ معاشی تکاں ھوار فکر ءُ فلسفہ ءِ سرا بازیں اثر دور داتگ اَنت۔ مذھبی مُلایاں اے تاوان ءُ بربادی ءَ خدا ءِ پاد ءَ داتگ ءُ گُشتگ کہ اے انسانانی کُتگیں گناھانی سزا اِنت کہ پاکیں خدا ءَ دیم داتگ۔ مذھبی ملایانی لیکہانی پژگرد ءَ یورپی کواس ءُ لبزانکار والٹئیر ءَ یک لچھہے Poem on the Lisbon Disaster سرھال ءَ نبشتہ کُتگ ، پدا والٹیئر ءَ یک گدارے Candide ءِ سرھال ءَ نبشتہ کُتگ کہ لچھہ ءُ گداراں ھمے فکر ءِ درنگازی کنگ بیتگ کہ یورپی چاگرد ءَ ھِچ چوشیں مسیحی خدایانی گنجائش نیست کہ آ لھتے گناھگارانی سوب ءَ گنہگاراں ھوار بے گناھاں سزا بِدنت ءُ تباہ بہ کنت۔
اولسرا والٹیئر ءِ اے لیکہ ءِ دیم ءَ ملا میلانک بیتگ اَنت ءُ آھاں والٹیئر کافر گُشتگ ءُ یورپی مھلوک ءَ آئی ءِ وانگ ءَ چہ مکن کُتگ، بلے دیر نہ گوستگ کہ والٹیئر ءِ اے لیکہ یورپی چاگرد ءِ زبان جوڑ بوتگ۔ بزاں رندا والٹیئر ءَ ھوار سرجمیں یورپی چاگرد کافر بوتگ ءُ آھاں ملا ءِ خدایانی سرا وڑ وڑیں سوال چِست کُتگ ءُ منکر خدا بوتگ اَنت۔ آخر ماں یورپی چاگرد ءَ خدا ءِ نام ءِ گرگ ھم احمقی ئے ھساب بوتگ۔ لھتے وھد ءَ رند خدا ءِ تصور وا منّگ بوتگ، بلے تاں روچ ء مروچی ماں یورپی چاگرد ءَ قیامت ءِ روچ ءُ مرگ ءَ رند سزا ءُ جزا آنی تصور گواہ نہ کنت۔
مسلمان سائنسٹسٹ ھارون یحییٰ ءِ ردا آ وھد ءَ ماں یورپی چاگرد ءَ مسیحی خدا ءِ تصور باز نزور بیتگ، پمیشا خدا ءِ بابت ءَ ھما سوال کہ والٹیئر ءِ دل ءَ اَتکگ اَنت ،آھانی جواب مسیحی ملایانی گورا دز نہ کپتگ ءُ والٹیئر یورپی ”منکر خدا” چاگرد ءِ سرخیل بیتگ۔ بلے مسلمانانی وش بھتی اِنت کہ آھانی گورا قُرآن شریف ءِ وڑیں خدائی کتابے موجود اِنت ، تہ اگاں مسلم دُنیا ءَ والٹیئرے جاہ بہ جنت ءُ چہ ملایاں آھانی خدا ءِ بابت ءَ انچیں سوالانی جواب ءَ طلب بہ کنت تہ اے سوالانی پَسہ آئی ءَ رسیت۔۔۔
بلے من گُشاں ، اگاں مسلمانانی تھا والٹیئر ءِ وڑیں زانوگرے پیدا بہ بیت ءُ آ چہ ملایاں آھانی خدایانی بابت ءَ انچیں جُستانی پَسہ ءَ بہ لوٹیت تہ پٹھان آئی ءَ دومی روچ ءَ گوں وت کشیں بمباراں چُنڈ چُنڈ ءُ بور بور کن اَنت کہ آ کفن ءَ ھم پئیم نہ بیت۔
